علمی - پژوهشی
استنباط و نسبت سه نوع انسان‌شناسی و سه رویکرد اندیشۀ سیاسی مرتبط با آن در فلسفۀ کانت

محسن باقرزاده مشکی باف

دوره 14، شماره 2 ، بهمن 1400، صفحه 7-32

چکیده
  در اندیشۀ سیاسی امانوئل کانت آرای متکثر و همچنین گاهی متناقض وجود دارد، به‌گونه‌ای که، در دوره‌های مختلف اندیشۀ او، با رویکردهای سیاسی متفاوتی روبه‌رو هستیم. به نظر می‌رسد که کانت با تصوری که در هر دوره دربابِ انسان‌شناسی پیدا می‌کند سرنوشت اندیشۀ سیاسی خویش را تغییر می‌دهد، زیرا دربرابرِ هر رویکرد انسان‌شناسی متفاوت او ما ...  بیشتر

علمی - پژوهشی
مشکل دیو پلید جدید علیه درون‌گرایان

محمدعلی پودینه

دوره 14، شماره 2 ، بهمن 1400، صفحه 33-52

چکیده
  معرفت‌شناسان در نظریات مختلف توجیه می‌کوشند تا به شهود برآمده از مشکل دیو پلید جدید احترام بگذارند. از مهمترین مشکلاتِ پیشِ‌روی نظریاتِ برون‌گرا  در توجیه، تعارضِ این نظریات با شهود برآمده از مشکل دیو پلید جدید است. اخیراً مون با ذکر استدلالی سعی نموده است تا این مشکل را علیه درون‌گرایان میانه‌رو طرح کند. اگر استدلالِ‌ مون ...  بیشتر

علمی - پژوهشی
عینیت و خارجیت حرکت در فلسفه ابن‌سینا

محمدجعفر جامه بزرگی

دوره 14، شماره 2 ، بهمن 1400، صفحه 53-73

چکیده
   استدلال پارمنیدس و زنون در انکار وجود حرکت اولین بار این مسئله را از شکل ظاهراً بدیهی خود به‌صورتِ مسئله‌ای نظری درآورد. ارسطو، با طرح نظریۀ قوه، امکان وجود حرکت را نشان داد ولی استدلالی بر اثبات وجود حرکت به‌عنوانِ امری متصل و تدریجی ارائه نداد، زیرا برای او وجود طبیعت و، به‌دنبالِ آن، وجود حرکت امری بدیهی محسوب می‌شد. بسیاری ...  بیشتر

علمی - پژوهشی
امکان معرفت به حقیقت اشیاء از دیدگاه ابن‌سینا

محمدجعفر حیدری

دوره 14، شماره 2 ، بهمن 1400، صفحه 75-92

چکیده
  : یکی از مسائل بسیار اساسی در فلسفۀ ابن‌سینا امکان شناخت حقیقت موجودات ازطریقِ تعریف ماهوی به حدّ تام است. تعریف در نظام حکمت سینوی مبتنی بر پذیرش ذاتیات و انطباق معلوم بالذات با معلوم بالعرض است و مسئلۀ انطباق نیز از فروعات علم حصولی است. ابن‌سینا در برخی عبارت‌های خود وقوف به حقایق اشیا را خارج از قدرت بشر دانسته و تعریف به حد را ...  بیشتر

علمی - پژوهشی
موقعیت عدم‌شناسی در دانش مابعدالطبیعه

امیر دیوانی

دوره 14، شماره 2 ، بهمن 1400، صفحه 93-109

چکیده
   فلسفۀ اولی یا مابعدالطبیعه بنیادی‌ترین دانش است. نیاز همۀ دانش‌ها به مابعدالطبیعه نه‌فقط در سلسلۀ طولی دانش‌هاست، که مفاهیم آن نیز به دانش‌ها وارد شده است و آن‌ها را از درون به خود وابسته کرده است. اصلی‌ترین مفاهیم مابعدالطبیعه سه مفهوم است: وجود و عدم و ماهیت (= هستی و نیستی و چیستی= بود و نبود و نمود). نمی‌توان بحثی از مباحث ...  بیشتر

علمی - پژوهشی
خوانش هایدگر از روایت هوسرل درموردِ حیث التفاتی

سید محمد تقی شاکری

دوره 14، شماره 2 ، بهمن 1400، صفحه 111-133

چکیده
   هایدگر از ابتدا فهم پدیدارشناسی را با نقد هوسرل آغاز کرد و، در بیشتر نوشته‌های خود، از تأثیر آرای هوسرل بر اندیشۀ خود و وام‌داری‌اش به او سخن گفته است. وی که اصلی‌ترین مسئلۀ پدیدارشناسی را روشن‌سازی معنای فلسفی خودش می‌دانست به‌شیوۀ «با هوسرل ضدّ او اندیشیدن» را مشخصۀ کار خود در توجه به پدیدارشناسی قرار داد. از طرف دیگر، ...  بیشتر

علمی - پژوهشی
مطالعة نسبت هنر با پروبلماتیزه‌کردن در اندیشه‌های میشل فوکو

محمدعلی عبدالمحمدی؛ نادر شایگان فر

دوره 14، شماره 2 ، بهمن 1400، صفحه 135-149

چکیده
   پروبلماتیزه‌کردن مفهومی مهم در اندیشه‌های فوکو است که در سرتاسر تحلیل‌های تاریخی او نقش اساسی دارد. او پروبلماتیزه‌کردن را تفسیر خاصی از نشانه‌ها می‌داند. از سوی دیگر، او در تحلیل‌های خود، اهمیت هنر در تفسیر تاریخ را هم سطح با دیگر حوزه ها قرار می‌دهد. مسئلة اصلی پژوهش حاضر این است که پروبلماتیزه‌کردن در اندیشه‌های او چه ...  بیشتر

علمی - پژوهشی
تفسیر هستی‌شناسانۀ نظام به‌مثابۀ ساختار نظم هستی نزد هایدگر (با تأکید بر اصل اینهمانی در نظام آزادیِ شلینگ)

الهام السادات کریمی دورکی؛ محمد جواد صافیان

دوره 14، شماره 2 ، بهمن 1400، صفحه 151-172

چکیده
   امکان «نظام» و خواست آن چونان شیوه‌ای از کشف مجدد هستیِ بشری مشخصۀ عصر مدرن است. هایدگر در رسالۀ شلینگ دربابِ ذات آزادیِ انسان (1936)، با طرح پرسش از چیستی نظام و مقایسۀ آن با ایدئالیسم آلمانی، برای شناخت بنیان فکریِ دورۀ مدرن شرایطی را در نظر می‌گیرد که تشکیل نظام لازمۀ آن است. او با گذر از مفهوم نظام که ساختار آن براساسِ نظم ...  بیشتر

علمی - پژوهشی
مجردگراییِ جادویی دربارۀ جهان‌های ممکن

محمدهادی صفایی

دوره 14، شماره 2 ، بهمن 1400، صفحه 173-194

چکیده
  لوئیس در بخش سوم کتابش، دربارۀ کثرتِ جهان‌ها، با ارائۀ طبقه‌بندیِ سه‌گانه جالبی از انواعِ نظریاتِ مجردگرایانه دربارۀ جهان‌های ممکن، انتقاداتی را علیه این نظریات اقامه می‌کند. اگرچه انتقاداتِ لوئیس به این نظریات عموماً ساختاری روشن و سنجیده دارند، اما مشکلات زیادی دربارۀ فهمِ انتقادِ اصلیِ لوئیس به نوعِ سومِ نظریات مجردگرایانه، ...  بیشتر

علمی - پژوهشی
بررسی همتایی طرفین اختلاف‌نظر دربارۀ وجود خدا: عدم‌احراز همتایی

جلال عبدالهی

دوره 14، شماره 2 ، بهمن 1400، صفحه 195-222

چکیده
   وجود اختلاف‌نظرِ غیرقابلِ‌انکار دربارۀ وجود خداوند ما را با این پرسش رو‌به‌رو می‌سازد که «آیا وجود چنین اختلاف‌نظری توجیه و معقولیت باور به خدا را کاهش می‌دهد؟». در معرفت‌شناسی اختلاف‌نظر، تقلیل‌گرایان  عمدتاً با ارجاع به موارد شهودی، نظیر مورد رستوران، استدلال ازراهِ تقارن معرفتی و اشکال خودراه‌اندازی، بر این ...  بیشتر

علمی - پژوهشی
واقع‌گراییِ ساختاریِ وجودی و نقد وَن فراسِن

محمود وحیدنیا؛ احمد علی اکبر مسگری

دوره 14، شماره 2 ، بهمن 1400، صفحه 223-252

چکیده
  در جستار پیش رو، نخست طرحی کلی فراهم می‌آوریم از جدال میان واقع‌گرایی و ناواقع‌گرایی در فلسفۀ علم. در همین بستر، به معرفی واقع‌گرایی ساختاری به روایت جان وُرال (John Worrall)، به‌مثابه دیدگاهی بینابینی در این جدال، می‌پردازیم. بیان سادۀ دیدگاه ورال چنین است: شناخت علمی ما تنها ناظر به ساختار جهان است. اما جیمز لیدیمن (James Ladyman) از این فراتر ...  بیشتر

علمی - پژوهشی
پرسش از سوژه و سوبژکتیویتۀ پدیدارشناسانه-اگزیستانسیالیستی، با تأکید بر مفهوم «پوئبلو» نزد ارتگا یی گاست

سیدرضا وسمه گر

دوره 14، شماره 2 ، بهمن 1400، صفحه 253-275

چکیده
  پرسش از سرشت سوژه‌ی پدیدارشناسانه-اگزیستانسیالیستی، در نگاه نخست، غالبا دازاین خویشمند هایدگر یا وجود لنفسه (انسان مسؤول) سارتر را به خاطر می‌آورد. اما با توجه به مبانی هستی‌شناسانه، انسان‌شناسانه و شناختیِ منظر پدیدارشناسانه-اگزیستانسیالیستی، شاید بتوان هر تعیّنِ مبتنی بر اصالت و خویشمندی- همچون دو پیشنهاد مذکور- را ناکافی ...  بیشتر