حقیقت؛ قدرت؛ خود (درآمدی بر اندیشه میشل فوکو در باب سوژه؛ در کشاکش قدرت، حقیقت و مقاومت)

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسندگان
میثم شمسی گوشکی 1
محمدتقی کرمی 2
,وحید شالچی 3
1 نویسندۀ مسئول: دکتری جامعه شناسی سیاسی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران. رایانامه: meysam_shamsi@atu.ac.ir
2 استاد، گروه مطالعات زنان، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران. رایانامه: karami@atu.ac.ir
3 دانشیار، گروه جامعه شناسی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران. رایانامه: shalchi@atu.ac.ir
10.48308/kj.2026.243509.1412
چکیده
به فوکو ایراد گرفته می‌شود که مقاومت را شرح نداده و سوژه‌ی او، محبوس در خود و منقاد در زبان است. پژوهش پیش‌رو سوژه‌ی فوکو، در عمده آثارش، را نه سوژه که سوژه-منقاد می‌فهمد؛ اما مدعی است، او همچنین از سوژه‌ای سخن گفته که سویه‌های اگزیستانسیال دارد، این سوژه، دیگر منقاد نیست. دستگاه فکری فوکو بدون این سوژه ابتر می‌ماند. در پهنه‌ی آثار او همواره ایده مقاومت جاری است، این مفهوم تناظری هستی‌شناختی با مفهوم سوژه دارد. به واقع، فوکو از دو سوژه سخن می‌گوید، نخستین، سوژه‌ای منقاد که ذیل گفتمان و کردوکارهای قدرت و تکنیک‌های خود پدیدار می‌شود. این سوژه قرابت آشکاری با سوژه لکان و آلتوسر دارد. دیگر، سوژه‌ای که امکان بازآفرینی و خلق خویش‌‌تن را دارد و می‌تواند بازی دانش-قدرت را بر هم زند و هویتی از نو، نه کشف، که خلق کند. این سوژه به ابرانسانِ مدنظر نیچه نزدیک است. پژوهش حاضر نخست مروری کوتاه بر اندیشه دیرینه‌-تبارشناسانه فوکو و وجوه رهایی‌بخش آن خواهد داشت، سپس به فقره سوژه می‌پردازد. تأکید اصلی بر سوژه دوم فوکو است، که به رغم اهمیت شایان، به واسطه گفتارهای متراکم حول سوژه نخست، کمتر مورد توجه واقع شده است.
کلیدواژه‌ها
سوژه
سوژه-منقاد
حقیقت
مقاومت
هنر مدرن
موضوعات

عنوان مقاله English

Truth; Power; Self (An Introduction to Michel Foucault's Thought on the Subject: In the Struggle of Power, Truth, and Resistance)

نویسندگان English

meysam shamsi gooshki 1
mohhamadtaghi karami 2
Vahid Shalchi 3
1 PhD in sociology at Allameh Tabatabaee University
2 professor in Women Study at Allameh Tabatabaei
3 Associate Professor in Sociology at Allameh Tabatabaei
چکیده English

It has been criticized that Foucault did not explain resistance and that his subject is imprisoned within itself and subjugated by language. The present research understands Foucault's subject, in most of his works, not as a subject but as a subjugated-subject; however, it claims that he also spoke of a subject that has existential aspects—this subject is no longer subjugated, and without this subject, Foucault's intellectual framework remains incomplete. The idea of resistance is always present throughout the expanse of his works, and this concept has an ontological correspondence with the concept of the subject. In reality, Foucault speaks of two subjects: first, a subjugated subject that emerges within discourse and the practices of power and self-techniques. This subject bears a clear resemblance to the subjects of Lacan and Althusser. Second, a subject capable of re-creation and self-creation, which can disrupt the knowledge-power game and create, not discover, a new identity. This subject is close to Nietzsche's envisioned Übermensch. The present study will first provide a brief overview of Foucault's archaeological-genealogical thought and its emancipatory aspects, then address the issue of the subject. The main emphasis is on Foucault's second subject, which, despite its considerable importance, has received less attention due to the dense discourses surrounding the first subject.

کلیدواژه‌ها English

Subject
Subjugated-subject
Truth
Resistance
Modern Art
Adorno, T. (2017). The essences of leisure (J. Al Ahmad, Trans.). Zibashenakht, 3, 33-37.
Butler, J. (1997). The psychic life of power: Theories in subjection. Stanford University Press.
Deleuze, G. (2015). Michel Foucault (N. Sarkhos & A. Jahandideh, Trans.). Ney.
Descartes, R. (2011). Meditationes de prima philosophia (A. Ahmadi, Trans.). Samt.
Dreyfus, H., & Rabinow, P. (2014). Michel Foucault: Beyond structuralism and hermeneutics (H. Bashiriyeh, Trans.). Ney.
Eagleton, T. (1991). Ideology: An introduction. Verso.
Foucault, M. (2001). L'ordre du discours (B. Parham, Trans.). Agah.
Foucault, M. (2009). Madness and civilization (F. Valiyani, Trans.). Hermes.
Foucault, M. (2011). Collection of essays (N. Sarkhos & A. Jahandideh, Eds. & Trans.). Ney.
Foucault, M. (2012). The birth of biopolitics (R. Najafzadeh, Trans.). Ney.
Foucault, M. (2015). L'origine de l'herméneutique de soi (N. Sarkhos & A. Jahandideh, Trans.). Ney.
Foucault, M. (2016). Discipline and punish (N. Sarkhos & A. Jahandideh, Trans.). Ney.
Foucault, M. (2021). The government of self and others: Lectures at the Collège de France, 1982-1983 (M. Seyyedi, Trans.). Cheshmeh.
Gutting, G. (2005). Foucault: A very short introduction. Oxford University Press.
Hall, D. E. (2016). Subjectivity (H. Shahi, Trans.). Parseh.
Harrer, S. (2005). The theme of subjectivity in Foucault's lecture series Herméneutique du sujet. Foucault Studies, 2, 75-96. https://doi.org/10.22439/fs.v0i2.1627
Kant, I. (2010). Kritik der reinen Vernunft (M. Adibsoltani, Trans.). Amir Kabir.
Kavanagh, J. (1995). Ideology. In F. Lentricchia & T. McLaughlin (Eds.), Critical terms for literary study (2nd ed.). University of Chicago Press.
Kelly, M. G. E. (2013). Foucault, subjectivity, and technologies of the self. In C. Falzon, T. O'Leary, & J. Sawicki (Eds.), A companion to Foucault. Wiley-Blackwell.
Leshem, D. (2019). Foucault, neoliberalism and beyond. Rowman & Littlefield.
Mashayekhi, A. (2015). Genealogy is gray. Nahid. [In Persian]
McGushin, E. (2005). Foucault and the problem of the subject. Philosophy and Social Criticism, 31(5-6), 623-648. https://doi.org/10.1177/0191453705055492
Nehamas, A. (1985). Nietzsche: Life as literature. Harvard University Press.
Nietzsche, F. (2007a). Die fröhliche Wissenschaft (J. Al Ahmad, H. Fooladvand, & S. Kamran, Trans.). Jami.
Nietzsche, F. (2007b). Jenseits von Gut und Böse (S. Firoozabadi, Trans.). Jami.
Nietzsche, F. (2011). On the genealogy of morality (D. Ashouri, Trans.). Agah.
Rae, G. (2022). The ethical self in the later Foucault: The question of normativity. Sophia, 62, 381-403. https://doi.org/10.1007/s11841-022-00922-5
Rapko, J. (2011). Review of Michel Foucault, Manet and the object of painting. Artcritical.
Rueda, L. S. (2020). Constitution and genesis of subjectivity: Aporhetics of M. Foucault's notion of subject and solutions from G. Deleuze. Pensamiento: Revista de Investigación e Información Filosófica, 76(290 Extra), 521-544. https://doi.org/10.14422/pen.v76.i290.y2020.007
Sembou, E. (2011). Foucault's genealogy [Conference presentation]. 10th Annual Meeting of the International Social Theory Consortium, University College Cork, Ireland.
Shapiro, G. (2003). Archaeologies of vision: Foucault and Nietzsche on seeing and saying. University of Chicago Press.
Spivak, G. C. (1993). More on power/knowledge. In Outside in the teaching machine (pp. xx-xx). Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203448128
Stace, W. T. (2014). The philosophy of Hegel (H. Enayat, Trans.). Amir Kabir.
Stavrakakis, Y. (2013). Lacan and the political (M. A. Jaafari, Trans.). Ghoghnus.
Tanke, J. J. (2021). Foucault's philosophy of art: A genealogy of modernity (M. Parvanehpour, Trans.). Gilgamesh

  • تاریخ دریافت 21 بهمن 1404
  • تاریخ بازنگری 22 فروردین 1405
  • تاریخ پذیرش 12 اردیبهشت 1405