دوره 4, شماره 1

بهار و تابستان 1390

فهرست مطالب

تاریخ فلسفه

فیلسوفان، متکلمان، منطقیان و اصولیان مسلمان شناخت را باور صادق جزمی ثابت تعریف کرد‌ه‌اند، ظنون را ملحق به جهل دانسته و قلمرو شناخت یقینی را حقایق ضروری و شناخت غیر یقینی را حقایق امکانی بحساب آورده‌اند. بر اساس تعاریف و اصول موضوعۀ آنان، می‌توان بدست آورد که معیار شناخت این است که باور از منشأ مناسب پدید آمده باشد. بر همین اساس، قیدهای "جزمی" و "ثابت" در تعریف شناخت زایداند و ذکر آنها به سبب تفکیک نشدن تعریف از معیار شناخت و احکام غیرشناختی باور از احکام شناختی آن است. رویکرد آنان در معرفت‌شناسی برون‌گرایانه است.
حسین واله
PDF
این مقاله قصد دارد تا نمود اگزیستانسیالیسم را در اشعار خلیل حاوی مورد بررسی قرار دهد. سروده‌های خلیل حاوی به روشنی، بازگو کنندۀ حال پریشان او و ترسیم‌گر ژرفای نومیدی در نگاهش نسبت به سرانجام انسانِ آواره در هستی است؛ سروده‌هایی که به زیباترین شکل ممکن، تصویرگرِ رنج جانکاه اگزیستیالیستی است که خویش را در حلّ معمّای هستی ناتوان یافته و در این تیره خاکدانی که زمینش می‌نامند، جز آوای بلند مرگ، چیز دیگری نمی‌شنود و زمزمه‌های حوّای ذهنش نیز برآن است تا او را به خوابی ابدی فرو برد. مهم‌ترین مؤلفه‌هایی که در این جستار به عنوان مدار اصلی بازکاوی اندیشه‌های اگزیستانسیالیستی در شعر خلیل حاوی مورد توجه قرار گرفته‌اند، عبارت‌اند‌ از: مرگ اندیشی و هراس از مرگ در ذهن خلیل حاوی، رابطۀ میان مرگ و گناه، رابطۀ میان پریشانی و نگرانی با احساس گناهکاری، توجّه به زمان به عنوان محور اصلی بودن هستنده در جهان و سرانجام، نمود احساس بی قراری و نا‌امنی در جهان کنونی.
حسین ناظری, کلثوم صدیقی
PDF
مقالۀ حاضر قصد دارد با تحلیل نخستین بند از «درآمد» کتاب «پدیدار شناسی روح» از منظر شناخت‌شناسی، معضل فلسفۀ جدید را در حوزۀ شناخت، که همانا شکاکیت و گسست بین امر مطلق از یک سو و حوزۀ شناخت از دیگر سو است، حل و فصل کند. تبیین مسأله استوار بر دو استعاره و تلقی از شناخت است؛ شناخت در مقام ابزار و شناخت در مقام واسطه/ رسانه، که اصالت روش را در پی داشته است. «درآمد» پدیدارشناسی با این تلقی از شناخت، از در مخالفت در آمده و حسب منطق درونی پدیدارشناسی روح، به جمع بین امر مطلق و حوزۀ شناخت یا ساحت پدیداری و ناپدیداری واقعیت می‌پردازد .
علی مرادخانی
PDF
از مباحثی که میدان نزاع فلسفی را برای شارحان و مفسران حکمت متعالیه فراهم آورده و به تعارض آرای آنها انجامیده است، تبیین اختلاف و تفاوت بین وجود رابط و محمولی است. اگرچه این اختلاف نظرها، از عقلانیت فلسفی بسیاری از این شارحان حکایت می‌کند و افق خردورزی این متفکران را آشکار می‌نماید، ولی همچنین بستری را برای کشف نگرش آنها به عناصر محوری حکمت متعالیه مهیا می‌سازد. حکیم سبزواری از شارحان حکمت صدرایی است که با تعلیقه‌های خود بر اسفار و تأیید و تشریح مبانی این حکمت در کتاب‌هایش ابهام را از دامن بسیاری از مسائل این حکمت می زداید، ولی در این موضوع، نظریه‌ای مخالف با صدرا اتخاذ می-کند. این مقاله در پی بررسی دغدغه‌های وی در اظهار دیدگاه متفاوت با صدرالمتألهین در مسألۀ وجود رابط و محمولی است که تحلیل نکات فلسفی و پی‌گیری موضع‌گیری‌های وی در این بحث، طرح بعضی از نظریه‌های رقیب و منتقد وی را غیر قابل اجتناب می نماید.
غلامحسین عمادزاده
PDF
در فلسفۀ نقادی کانت ناسازگاری‌هایی وجود دارد که در این مقاله مورد بررسی قرار می‌گیرد. به نظر می‌رسد که ریشۀ اصلی این ناسازگاری‌ها، نوعی ناسازگاری ساختاری و منطقی در این فلسفه وجود دارد مبنی بر اینکه کانت از طرفی فقط به شهود حسی معتقد است و از طرف دیگر به امر استعلائی یا پیشینی عقیده دارد. امر استعلایی نیز به‌طور غیر مستقیم، بازگشت به قبول شهود عقلی دارد که او آن‌ را منکر است. به عبارت دیگر کانت نسبت به بعضی از واقعیت‌هایی که نمی-تواند آنها را از راه حس اثبات کند، از خود گرایش‌های اصالت عقلی نشان می‌دهد. به این صورت که آنها را تحت عنوان" واقعیت های پیشینی" یا استعلائی قبول می‌کند و دلیل او بر این مطلب این است که بدون مفروض گرفتن آنها، نمی‌توان از واقعیت‌های تجربه انسانی، تبیین و توضیح درست ارائه داد. روشن است که این مطلب نوعی پناه آوردن به درک منطقی و عقلی برای قبول یک واقعیت است.
مهدي طاهريان
PDF
مقالۀ حاضر جایگاه انبیای الهی در افکار فیچینو (1433- 1499 م) و تأثیر ابن‌سینا بر اندیشۀ وی را بررسی می‌کند. ضرورت وجود نبی در جامعه و همچنین قانون الهی، عقول و معجزه، از موضوعات دیگری است که در مقالۀ حاضر مدنظر قرار خواهد گرفت. مارسیلیو فیچینو در دیدگاه خود دربارۀ انبیاء الهی و ابزار صدق دعوی نبوت- معجزه- و قانون الهی، به دو بخش الهیات و نفس کتاب شفای ابن سینا نظر دارد. در این مقاله در پی آن هستیم که پس از بیان عقاید فیچینو در این امر، استناد و ارجاع وی به آرای ابن سینا را مبرهن نماییم. تأثیر پذیری فیچینو از ابن سینا به موارد فوق خلاصه نمی‌شود. این فیلسوف افلاطونی اهل فلورانس همچنین در موارد دیگری از قبیل فرایند ارسال قوانین الهی به نبی، ضرورت وجود انبیاء و محتوای قوانین انبیاء، وامدار ابن سینا است.
معصومه سلیمانی
PDF
ژيل دلوز و فليکس گتاري در آخرين کتاب مشترک‌شان «فلسفه چيست؟»، فلسفه را خلق مفاهيم در گسترۀ درون‌بودي يا درون‌ماندگاري مي‌دانند. به گفتۀ تئودور آدورنو، فلسفه بهتر است مسائل بزرگ و کلان را رها سازد. اما ترک مسائل بزرگ و مخالفت با نظام‌سازي به معناي پايان فلسفه نيست و فيلسوفانِ جديد شيوه‌ها و الگوهاي جديدي از انديشيدن را عرضه کرده‌اند. فلسفه به مثابه‌ خلق مفاهيم مي‌کوشد با نگريستن به فعاليت فلسفي از چشم‌اندازي متفاوت، به فلسفه معناي جديدي ببخشد. اين مقاله مي‌خواهد اجمالاً نشان دهد که تعريف کارکردهايي جديد براي فلسفه چگونه از خلال فلسفه به مثابۀ خلق مفاهيم ممکن مي‌شود. با مقايسۀ رويکرد دلوز و گتاري با مفهوم بذرافشاني نزد ژاک دريدا و همين‌طور اشارۀ آلن بديو به خلاقانه بودن فعاليت فلسفي، نشان خواهيم داد که در انديشۀ فيلسوفان متأخر فرانسوي، فلسفه چه جايگاهي دارد و چگونه مي‌تواند در عرصۀ حيات و فرهنگ بشري در کنار علم و هنر ايفاي نقش کند. در اين پارادايم فکري مضاميني از قبيل خلاقيت و شدن، تحت تأثير آموزه‌هاي نيچه، اهميت مي‌يابد و بر جنبۀ کنش‌گرايانۀ کردوکار فلسفي تأکيد مي‌شود.
علي زارعي (پيمان)
PDF