palette
بررسی بصر محوریِ ملاصدرا در مسئله وجود ذهنی
علیرضا فاضلی, سید مصطفی موسوی اعظم, سعید ظفرآبادی

چکیده

برخی از تاریخ نگاران فلسفه، تفکر یونانی را  یک شناختِ بصر محور می دانند. از آنجا که یکی از اضلاع هندسه معرفتی فلسفه اسلامی تفکر یونانی است نگارندگان این پرسش را روبه روی خویش یافتند که آیا شناختِ بصر محور را می توان در جریان تفکر فیلسوفان اسلامی رصد نمود؟ بسیاری از واژگان مستعمل در منطق و فلسفه همانند تصور، صورت، وجود عینی، ظهور، تبیین و.....تداعی کننده و تایید گرِ چنین شناختی است.  نگارندگان در این جستار دایره پژوهش خود را محدود به مسئله وجود ذهنی ملاصدرا کرده اند و به این مسئله پرداخته اند که معلومات و مدرَکات ما نه تنها از تاثیر حواس ظاهری در امان نیستند؛ بلکه بیش از دیگر حواس تحت تاثیر قوه بینایی اند. ملاصدرا در مواضعی، خصوصا صور عقلی، سعی در دوری جستن از حس محوری (و بصر محوری) مبتنی بر نظام هستی شناختی و معرفت شناختیِ فلسفه اش می کند، اما به نظر می رسد اگر در خلال بررسی سخنان او در وجود ذهنی پرسشهایی از زاویه­ی دیدی خاص مطرح شود، او هم دچار چالش های جدیِ درون سیستمی می­گردد. به باور نگارندگان، مقوله شناخت در نظام فلسفی ملاصدرا، دست کم بر پایه آنچه در وجود ذهنی می­گوید تحت تاثیر نمودهای حسی معلومات خارجی است و بیش از سایر حواس،  بینائیده شده است و این نکته علاوه بر صور جزئی بر صور کلی صادق است.

واژگان کلیدی
بصرمحوری-ملاصدرا-وجود ذهنی

منابع و مآخذ مقاله

ابراهیمی دینانی، غلامحسین، قواعد کلی فلسفی در فلسفه اسلامی، تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1372.

ابوالعلاء معرّی و مؤید فی الدین شیرازی، بین ابی العلاء المعّري و داعي الدعاة الفاطمي خمس رسائل مفیدة، قاهرة: المطبعة السلفية، 1349ق.

افلاطون، دوره آثار افلاطون، ترجمه محمد حسن لطفی، تهران: شرکت سهامی انتشارات خوارزمی، 1367.

بوتبی،ریچارد، فروید در مقام فیلسوف، ترجمه سهیل سُمّی، تهران: انتشارات ققنوس، 1392.

جوادی آملی، عبدالله، رحیق مختوم: شرح حکمت متعالیه، تنظیم و تدوین حمید پارسانیا، قم: مرکز نشر اسراء، 1382.

خاتمی، محمود، مدخل فلسفه غربی معاصر، تهران: نشر علم، 1386.

دیدرو، دنی، نامه‌ای درباره‌ی نابینایان برای آگاهی بینایان، در: از چشم نابینایان، مترجم اسکندر آبادی، تهران: نشر ماهی، 1396.

سهروردي، شهاب الدين يحيي، مجموعه مصنفات شيخ اشراق، تصحيح هانري كربين، جلد دوم، تهران: پژوهشگاه علوم انساني و مطالعات فرهنگي، 1373.

صدرالدین شیرازی، محمد ابن ابراهیم، الشواهد الربوبیة، تصحیح سید جلال الدین آشتیانی، تهران: مرکز نشر دانشگاهی، 1360.

صدرالدین شیرازی، محمد ابن ابراهیم، تفسیر القرآن الکریم، تصحیح محمد خواجوی، قم: انتشارات بیدار، 1366.

صدرالدین شیرازی، محمد ابن ابراهیم، الحکمة المتعالیة فی الاسفار العقلیة الاربعة، بیروت: دارالاحیاء التراث العربی، 1419.

کاپلستون، فردریک، تاریخ فلسفه جلد پنجم، ترجمه امیر جلال الدین اعلم، تهران: انتشارات سروش و شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، 1370.

کاپلستون، فردریک، تاریخ فلسفه جلد چهارم، ترجمه غلام رضا اعوانی، تهران: انتشارات سروش و شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، 1380.

کاپلستون، فردریک، تاریخ فلسفه جلد نهم، ترجمه عبدالحسین آذرنگ و سید محمود یوسف ثانی، تهران: انتشارات سروش و شرکت مطالعات علمی و فرهنگی، 1384.

نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد، شرح الاشارات و التنبیهات، قم: نشر البلاغة، 1375.

نیمن، سندی و جیکوب، نامیتا، امداد به کودکان نابینا، ترجمه رحیم رضاوندی، تهران: انتشارات مازیار، 1383.

وال، ژان، بحث در مابعدالطبیعه، ترجمه یحیی مهدوی، تهران: انتشارات خوارزمی، 1380.

یزدان پناه، سید یدالله، مبانی و اصول عرفان نظری، ویراست دوم، نگارش سید عطاء انزلی، قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، 1396.

Noë, Alva, Action in Perception, Cambridge: MIT press, 2004.


ارجاعات
  • در حال حاضر ارجاعی نیست.