palette
بررسی ارزیابی اسپینوزا از اراده آزاد دکارت
سیدمصطفی شهرآیینی, مینا ذوالقدر

چکیده

در تاریخ فلسفه‌ها می‌خوانیم که نظریۀ ضرورت در کانون اندیشۀ اسپینوزا، و نظریۀ آزادی اراده در قلب نظام دکارت جای دارد. اسپینوزا خدا را علت خود و علت داخلی می‌داند، اراده را از خدا و انسان نفی می‌کند، اختیار را منحصر در ضرورت آزاد می‌داند و به‌ضرورت انتشای عالم از خداوند تصریح می‌کند؛ تا جایی که به‌نظر می‌رسد خط فکری خود را کاملاً از دکارت جدا کرده است. از مهم‌ترین نقدهایِ اسپینوزا بر دکارت، انتقاد از دیدگاه او درباره ارادۀ آزاد است. اما بااین‌همه، برخی دکارت‌شناسان دیدگاه اسپینوزا را در باب ضرورت، هم‌چون رشد طبیعی فلسفۀ دکارت می‌بینند و برآنند که نقد اسپینوزا بر نظریۀ دکارت دربارۀ ارادۀ آزاد، ارتباط چندانی به ادّعای اصلی دکارت ندارد تا جایی که اگر مفهوم دکارت دربارۀ آزادی به‌درستی تقریر شود، دیدگاه اسپینوزا بیش از آن‌چه خود می‌پنداشت، به موضع دکارت نزدیک است. در این مقاله می‌خواهیم نشان دهیم که به‌رغم انتقادات اسپینوزا بر نظریۀ اراده آزاد دکارت، دکارت آن‌گاه ‌که سخن از بالاترین درجۀ آزادی به میان می‌آورد، هم‌بستگی ضرورت و آزادی را هم‌چون اسپینوزا نشان می‌دهد و در این مرحله از آزادی، او نیز میان فاهمه (عقل) و اراده هیچ تمایزی قائل نمی‌شود؛ بنا بر این، با توجه به آن‌چه دکارت در همة آثارش دربارة اراده و اختیار می‌گوید، انتقاد اسپینوزا بر دکارت مبنی بر قول او به ارادة مطلق و آزاد، پذیرفتنی نیست.

واژگان کلیدی
آزادی اراده -اراده -ضرورت -تفویض‌گرایی، عقل

منابع و مآخذ مقاله

-اسپینوزا، باروخ، 1376، اخلاق، محسن جهانگیری، مرکز نشر دانشگاهی.

-اسپینوزا، باروخ، 1390، شرح اصول فلسفه دکارت و تفکرات مابعدالطبیعی، محسن جهانگیری، انتشارات سمت.

-دکارت، رنه، اعتراضات و پاسخ‌ها،1384، ترجمه علی موسایی افضلی، انتشارات علمی و فرهنگی.

-ژیلسون، اتین، 1370، روح فلسفه قرون‌وسطی، علیمراد داوودی، انتشارات علمی و فرهنگی.

-کاتینگم، جان، 1392، دکارت، سید مصطفی شهر آیینی، نشر نی.

-Adam Charles and Tannery Paul (1877-1913), Oeuvres de Descartes. 2 Vols. Paris, Vrin/CNRS, revised edn, 12 vols, 1964- 76.

-Allison, Henry. A (1987), Benedict De Spinoza: An Introduction, Yale University press.

-Cottingham, J.(1991), Stoothoff, R. and Murdoch, D. (eds) The Philosophical Writings of Descartes, Cambridge, Cambridge University Press, 2 vols, 1985. Volume III (The Correspondence) by the same translators and Anthony Kenny, Cambridge University Press.

-Curley, Edwin(1985), The Collected Works of Spinoza, Princeton University.

-Kenny, Anthony (1993), Aquinas on Mind, Routledge, , London & New York.

-Lloyd, Genevieve (2001), “ Spinoza: critical assessments of leading philosophers” , New York.

-Parkinson, G.H.R (1983), Spinoza: Reason and Experience, Open University Press, London.

-Schouls, Peter A, (1991), (Descartes: The primacy of free will over reason) in (Rene Descartes Critical Assesments), Volume I, Edited: Moyal, Georges j.D.Rotledge, London & New York.

-Spinoza Bendict (2002), Complete Works, trans by Samuel Shirley, Cambridge.


ارجاعات
  • در حال حاضر ارجاعی نیست.